Энтеровирусты инфекция – бұл ішек вирустарынан (энтеровирустар) туындайтын, қызба және полиморфизм сынды клиникалық симптомдармен сипатталатын, ОНЖ, жүрек-қан тамыры, АІЖ, бұлшытет жүйесі, өкпе, бауыр, бүйрек және т.б. ағзалардың зақымдалуымен шарттасқан жіті инфекциялық аурулар тобы.

Соңғы жылдары әлемде энтеровирусты инфекцияның даму белсендігі байқалады, бұған куә ретінде әртүрлі елдердегі инфекциялық ауру мен өршудің эпидемиологиялық артуының тіркелуін айтуға болады. Энтеровирусты инфекция географиясы төтенше кең және әлемнің барлық елдерін қамтиды, соның ішінде кеңес үкіметі кеңістігін.

Бұл инфекциялардың негізгі ерекшеліктерінің бірі көпшіліктің ауруына және кездейсоқ формаларының туындауымен тұрақты түрде шарттасқан сау вирус таратушы болып табылады, бұл тек ересек адамдар арасында ғана емес, сәбилер арасында да болады. Энтеровирустардың ішекте болуы 5 айдан аспайтыны анықталған жағдай. Алайда, халық арасында энтеровирустардың болуының негізгі мәні екі фактордан көрінеді - қабылдағыш контингенттердің болуы және вирус тасымалдағышының ұзақ болуы. Соңғы ерекшелігі иммуны төмен тұлғалар вирусты жұқтырғаннан кейін жоғары иммундық қабат жасай отырып, жаңа вирус қабылдағыш контингентті күтеді.

Энтеровирусты инфекция кезіндегі патогенез (не болады?):

Энтеровирусты инфекциялар антропоноз тобына жатады. Табиғатта энтровирустардың екі негізгі резервуарының – вирус жиналып және көбейіп кеткен адам және жоғары тұрақтылығының арқасында өмір сүруге қабілетті сыртқы орта (су, топырақ, тағам өнімдері) болуымен шарттасқан.Аурудың бұрқ етіп туындау қатері адам популяциясына жаппай энтеровирусты лайланудың түсуі кезінде өршиді, ол жиі су және тамақ арқылы жүзеге асуы мүмкін.

Энтеровирусты инфекция берілуінің вертикалды жолы да сипатталады. Энтеровирусты инфекцияның туа біткен жоғары қатері жіті энтеровирусты аурулармен емес, жүктілік кезінде анасының ауруымен,әйелдерде энтеровирусты инфекцияның персистентті формасының болуымен анықталады. Туа біткен энтеровирусты инфекциямен оқыс балалар өлімі синдромымен байланыстырады.

Инфекция көзі – науқас адам немесе вирустасушы. Берілу механизмі – ауа арқылы немесе нәжістік-ауыз арқылы. Балалар және жастар жиі ауырады. Аурудың өршуіне жазғы және күзгі маусым тән. Ауырғаннан кейін иммунитет оң нәтиже көрсетеді (бірнеше жылға дейін).

Инфекцияның кіру қақпасы – жоғары тыныс алу жолдарының немесе ас қорыту жолдарының сілекей қабығы, мұнда вирус көбейеді, жиналады және жергілікті қабыну реакциясын туғызады, ол ұшықты баспа, ОРЗ, фарингит немесе ішек дисфункциясимптомдарымен көрінеді. Нәтижесінде вирустар гематогенді барлық ағзаға тарайды және әртүрлі ағзалар мен тіндерде шөгеді.

Жүйке тіндеріне, бұлшықетке, эпителий жасушаларына энтеровирустардың жиналуы инфекцияның клиникалық формаларының көптүрлілігімен түсіндіріледі. ОНЖ вирустың енуі асептикалық менингит, менингоэнцефалит немесе паралитикалық полиомиелит сынды формасының дамуымен зақымдауы мүмкін.

Энтеровирусты инфекция симптомдары:

Энтеровирустардың кең шоғарлануы адам организмінің барлық ағзасы мен тіндерін: жүйке, жүрек-қан тамыры жүйесі, асқазан-ішек, респираторлық жолдар, сонымен қатар бүйрек, көз, тері бұлшықеті, ауыққуысы сілекейі, бауыр, эндокрин ағзаларын зақымдайтын инфекцияның клиникалық формаларының әртүрлілігінің негізінде жатыр. Иммун тапшылығы бар адамдарға энтеровирусты инфекциялар өте қауіпті.

Энтеровирусты инфекциялардың көптеген оқиғалары ешбір симптомсыз өтеді. Клиникалық көрсетілімдерінің көп бөлігі – суық тию ауруларында көрінеді, дегенмен энтеровирустар жиі ЖРВИ қоздырғышы бойынша екінші болып саналады.

Энтеровирустар туғызатын ауруларды шартты түрде екіге бөлуге болады:
I. Потенциалды ауыр:

  • сірнелі менингит;
  • энцефалит;
  • жіті сал;
  • неонаталды сепсистік аурулар;
  • мио-(пери-)кардит;
  • гепатит;
  • иммун тапшылығы бар адамдардағы созылмалы инфекциялар.
II. Қауіптілігі төмен:
  • бөрпесі бар немесе бөртпесі жоқ үш күндік қызба;
  • герпангина;
  • плевродиния;
  • көпіршікті фарингит;
  • конъюнктивит;
  • увеит;
  • гастроэнтерит.
1. Ұшықты баспа. Аурудың бірінші тәулігінде қызыл түйіншек пайда болады, олар таңдай доғасына, тілшеге, жұмсақ және қатты таңдайдың шырышты қабығына тез тарайды, мөлшері 1–2 мм болатындай, саны 3–5 тен 15–18 дейін жететін бір-біріне қосылмайтын сулы бөртпелерге (көпіршіктерге) айналады. 1-2 күннен кейін көпіршіктер жарылып сұр жабындымен жабылған бетте жаралар пайда болады немесе аурудың 3–6 күнінде ізсіз жоғалады. Жұтқан кезде ешқандай ауырсыну болмайды немесе шамалы сілекей ағады. Мойын және жақасты лимфалық түйіндер үлкен емес, бірақ пальпация кезінде ауырсынады.

2. Эпидемиялық миалгия (Борнхольмауруы). Басқа белгілермен қоса кеуде, іш, арқа, аяқ бұлшықеттерінде қатты ауырсынулар пайда болады. Ауырсынулар ұстама сияқты болып, қозғалғанда күшейе түседі. Миалгия ұстамасы көбінесе 30–40 секундтан15–20 минутқа созылып, әрбір 30-60 минут сайын қайталанып отырады. Ауырсынулар кеуде бұлшықеттерінде орналасқанда тыныс алу қиындап, беткей болады, кей кезде ықылық пайда болады. Көбінесе ауырсынулар құрсақ бұлшықеттерінде орналасады, бұл кезде ішті палпациялағанда ауырсыну пайда болады, іш пердесінің тітіркену белгілері болмайды. Ауру толқын тәрізді өтуі мүмкін. Дене қызуының көтерілуімен бұлшық ет ауырсынулары қайта басталады. Эпидемиялық миалгия энтеровирусты инфекцияның басқа көріністерімен жүруі мүмкін көбіне серозды менингитпен.

3. Менингеалды синдром 2–3 күннен бастап 7-10 күнге дейін, ликвор санациясы а 2-3-ші аптада жүреді. Астеникалық және гипертензиялық синдром түрінде қалған құбылыстары көрінуі мүмкін.

Энтеровирусты инфекцияның ең жиі түрінің бірі. Аурудың 1-3 күні науқаста менингиттің белгілері пайда болады. Ликворограммада аздаған лимфоцитті немесе лимфоцитарлы-нейтрофильді плеоцитоз, глюкоза мен хлоридтің жоғарылауы боладыэнтеровирусты инфекцияның ең жиі түрінің бірі. Аурудың 1-3 күні науқаста менингиттің белгілері пайда болады. Ликворограммада аздаған лимфоцитті немесе лимфоцитарлы-нейтрофильді плеоцитоз, глюкоза мен хлоридтің жоғарылауы болады.

4. Энтеровирусты инфекцияның сал формасы полиморфизмімен ерекшеленеді: спиналды, бульбоспиналды, понтинді, полирадикулоневриті формалары дамуы мүмкін. Бір немесе екі аяқтың да жіті сал ауруымен сипатталатын спиналды формасы жиі кездеседі, сонымен қатар бұлшықет сипатындағы қолдың ауруы синдромымен көрінетіні сирек кездеседі. Мұндай формасының ағымы жеңіл, тұрақты шала салдану және салдануды қалдырмайды.

5. Энтеровирусты қызба (кіші ауру, 3 күндік қызба, Коксаки, ЕСНО қызбасы). Ауру қысқа және жеңіл өтуімен сипатталады, мүшелермен жүйелердің зақымдалуы байқалмайды. Қызбалық реакция 1-3 күнге созылды, басқа көріністермен бірге жүреді.

6. Энтеровирусты экзантема («бостондық қызба»). Энтеровирусты инфекцияда экзантема басқа белгілермен қатар келуі мүмкін немесе жетекші синдром болуы мүмкін. Ауру басталғанынан 1-2 күннен кейін қызба мен жалпы улану фонында денеде, бетте, аяқ – қолда полиморфты немесе дақты-папулезды бөртпе пайда болады. Экзантемалардың әр түрі кездеседі, көбіне: қызылша, қазамық тәрізді, сирегірек скарлатина тәрізді. Ауыздың шырышты қабатында дақты экзантемалар, кейде эрозиялар мен везикулалар кездеседі. Бөртпе 3-4 күн сақталады.

Энтеровирусты инфекцияның ерекше түрінде білезік, табан, ауыз қуысы зақымдалады. Саусақ пен бақайларда гиперемиямен қоршалған везикулалар пайда болады. Сонымен қатар тілде, ауыздың шырышты қабаттарында дақты элементтер кездеседі.

7. Ішек (гастроэнтерикалық) форма. Тәулігіне 5–10 ретке дейін сулы диареямен, іштің ауруымен, метеоризм, кейде құсумен көрінеді. Улану симптомдпары бірқалыпты. 2 жасқа дейінгі балалардаішек синдромы мұрын-жұтқыншақ тарапынан талаураған құбылыспен жиі үйлеседі. Сәбилердегі ауру ұзақтығы 1–2 аптаны, ересек балаларда 1–3 күнді құрайды.

8. Респираторлы (талаураған) форма мұрынның бітуі, ринит, сирек құрғақ жөтел түрінде кездеседі. Тексеру кезінде ауыз жұтқыншағы, жұмсақ таңдай және жұтқыншақтың артқы қабырғасы шырышының гиперемиясы анықталады. Жеңіл диспепсиялық бұзылулар болуы мүмкін. Науқас 1–1,5 аптадан кейін сауығып кетеді.

9. Миокардит, сәбилердің энцефаломиокардиті, гепатит, бүйрек, көздің (увеит) зақымдалуы –энтеровирусты инфекцияның балалардағы бұл формасы сирек кездеседі. Аурудың энтеровирусты инфекциясы немесе эпидемиялық өршуінің манифестік формасы кезінде ғана клиникалық диагностика жасауға болады. Олар жиі вирусологиялық және серологиялықзерттеу жүргізгенде ғана диагностикаланады.

Энтеровирусты инфекциядиагностикасы:

4 негізгі әдіс:
  • серологиялық;
  • иммуногистохимиялық;
  • молекулярлы-биологиялық;
  • культуралды.
Серологиялық әдістер науқастың қан сарысуындағы энтеровирусты инфекция маркерлерін анықтауға бағытталған. Инфекцияның ерте маркерлеріне IgМ және IgА жатады. Энтеровирусты инфекциялардың серологиялық маркерлерін анықтау кезінде IgMтитрі айтарлықтай репрезентативті болып табылады, ол жақындағы инфекцияны көрсетеді. Сондықтан вирусқа тән IgM «балғын» антигенді стимулдың ыңғайлы маркері болып табылады, бұл уақытта IgG сақталуы мүмкін және ауырған адамның қанында бірнеше жыл немесе өмір бойы жүруі мүмкін. IgM индикациясы үшін иммунофлуоресценцияжәне иммуноферментті талдама әдістері қолданылады. Жіті симптомдары бар науқастарда ЭВ ауруы-IgM инфекция басталғаннан кейін 1–7 күнде анықталады. 6 айдан кейін IgM өз-өзінен жоғалады.

Ең ескі, бірақ өзекті серологиялық әдістердің қатарына вирустарды анықтау жастады¬ нейтрализация реакциясындағы вирусқа қарсы антидене, 4-реттік және одан да көп титрдің өсуі диагностикалық тұрғыдан маңызды болып саналады.

Зерттеудің вирусологиялық әдістері сезімтал жасуша өсіндісіне клиникалық материалдан (қан, фекалии, ликвор) энтеровирустарды анықтауға бағытталған.

Иммуногистохимиялық әдістердің негізгі мақсаты in situ энтеровирусты антигенді анықтау болып табылады. Иммуногистохимияның қолжетімді әдістерінің біріне иммунофлюоресцентті және иммунопероксидті талдамалар жатады.

Зерттеудің молекулярлы-биологиялық әдістері энтеровирустардың генетикалық материалын анықтауға бағытталған.

Энтеровирусты инфекцияларды диагностикалау үшін кері транскрипция кезеңінен полимерлі тізбектік реакция қолданылады, ол жоғарыда аталған әдістерге қарағанда бірқатар артықшылықтарға ие: ерекшелігі жоғары, сезімталдығы және тез орындалуы.

Энтеровирусты инфекцияны емдеу:

Вирусты инфекциялардың алдын алу үшін интерферондар қолданылады. Бұл молекулярлығы төмен гликопротеиндерге жататын бірігу тобы, соның ішінде антипикорновирусты белсенділікке ие, оларға вирустардың әсер етуі кезінде ағза жасушаларынан шығады. Жіті эпидемиялық энтеровирусты менингиті бар балалардың ми сұйықтығында эндогенді интерферон деңгейі жоғары болады, бұл инфекциядан айығуда үлкен роль атқарады. Интерферондар вирусты инфекциясы бастамасында пайда болады. Олар вируспен зақысмдануға жасушалардың төзімділігін арттырады. Интерферондар үшінкең вирусқа қарсы спектр тән (жеке вирустарға қатысты әрекет ерекшеліктеріне ие емес). Интерферонға резистенттілік вирустарда пайда болмайды.

Энтеровирусты инфекцияпрофилактикасы:

Өзіне тән профилактикасы. Жоқ.

Өзіне тән емес профилактика. Балалармен қатынастағы инфекция ошағына лейкоцитарлы интерферонның 5 тамшысын мұрын жолдарына күніне 3–4 реттен 7 күн бойы тамызу керек. 0,2 мл/кг мөлшерінде б/е иммуноглобулин салу қорғаныс әрекетін көрсетеді.

Бөлмелерді желдету және зарарсыздадыру, тазалық ережелерін сақтау, эпидемиологиялық тұрғыдан қауіпсіз өнімдермен халықты қамтамасыз ету.

Егер Сізде Энтеровирусты инфекция болса қандай дәрігерге қаралу керек:

Инфекционист

Егер Сізде бұдан бұрын қандай да бір зерттеулер болған болса, міндетті түрде оның қорытындысын дәрігердің қабылдауына ала келіңіз.

Адамдар аурусимптомдарына жеткілікті көңіл бөлмейді жәнебұл аурудың өміріне қауіп әкелетінін саналы түрде сезінбейді. Көптеген аурулардың бастапқыда ағзада ешбір өзгерістері байқалмайды, бірақ соңында, өкінішке орай, емдеуге тым кеш қалып жатамыз. Әрбір аурудың өзіне тән білгілі бір белгілері, сыртқы көріністері – ауру симптомдары болады. Симптомдарды анықтау – ауру диагностикасындағы алғашқы қадам. Бұл үшін жай ғана жылына бірнеше рет дәрігердің тексеруінен өту керек. Бұл – тек аурудың алдын алу ғана емес, дене мен ағзаны сау ұстаудың кепілі.