Туберкулез (құрт ауруы) – (лат. тілінде Tuberkulum - төмпешік) – ауа тамшылары арқылы жұғатын және aғзағa туберкулез бактериялары түскенде дамитын созылмалы жұқпалы ауру. Адам ағзасының тырнақ пен шашты қосқанда, барлық органдары мен тіндерін зақымдайтын туберкулездің өкпеден тыс түрлері де дамуы мүмкін.
Туберкулез қоздырғышы – туберкулез таяқшасы, Кох таяқшасын – белгілі неміс ғалымы Роберт Кох 1882 жылғы 24 наурызда ашқан. 1982 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы және Халықаралық туберкулезбен және өкпе ауруларымен күрес одағы 24 наурызды ресми түрде Дүниежүзілік туберкулезбен күрес күні деп атауды ұсынды.
Жұқпаның негізгі көзі – ашық түрдегі туберкулезі бар науқас адам, себебі оның қақырығынан туберкулез таяқшасы бөлінеді. Еденге немесе жерге қақырықты түкірген кезде ол шаңмен араласады. Осындай шаңмен демалған дені сау адамның туберкулезді жұқтыруы әдбен мүмкін. Адам туберкулез таяқшасымен зақымданған шикі сүтті және басқа да сүт өнімдерін пайдалану кезінде, ауру жануарға күтім жасау барысында туберкулезді жұқтыруы мүмкін. Туберкулездің белсенді түрімен ауыратын науқас тиісті ем қабылдамаса, жылына 10-15 адамға дейін жұқтыруы мүмкін. Алайда туберкулезді жұқтырғандардың барлығы науқас болып саналмайды, себебі иммундық жүйе қоздырғыш үшін тежеу бола алады. Иммундық жүйесі әлсіреген адамның ауруға мүмкіндігі жоғары. Көптеген адамдар өмір бойы туберкулез бактериясын жұқтырған болуы мүмкін, бірақ аз ғана бөлігінде ауру дамиды. Туберкулез бактериялары сыртқы ортаға өте төзімділігімен ерекшеленеді. Көше шаңдарында бактериялар өмір сүру қабілетін 10 күнге дейін сақтайды, ал кітап беттерінде өмір сүру қабілетін 3 айға дейін, науқастың киімі мен төсек жаймасында 3 – 4 айға дейін, суда 5 айға дейін сақтаса, қарда – шексіз.
Туберкулез жұқтыру барысында аурудың дамуы мен ауыр ағымына ықпал ететін факторлар көп. Бұл – әлеуметтік тұрмыстың нашарлығы, дұрыс тамақтанбау, психологиялық күйзелістер, ілеспе аурулар (қант диабеті, жарақаттар, созылмалы өкпе аурулары, АИТВ/ЖИТС), зиянды әдеттер.

Туберкулездің негізгі белгілері:
1. салмағын жоғалту;
2. тершеңдік;
3. кеуде тұсының ауыруы;
4. қан түкіру;
5. жалпы әлсіздік және тез шаршау;
6. дене қызуының ұзақ уақыт көтеріңкі болуы.

Туберкулездің алдын алу шаралары
1. БЦЖ вакцинасы перзентханада баланың 1-4 күндерінде міндетті түрде енгізіледі. Келесі ревакцинация 6-7 жаста жасалады. Бұлар өз кезегінде милиарлы туберкулезден және туберкулезді менингиттің дамуы мен асқынуын және таралуын тежейді.
2. Уақтылы анықталып, дер кезінде емдеу басталғанда туберкулез емделетіндігін есте сақтаған жөн. Әйтпегенде, кеш анықталса, өлімге әкеп соқтыруы да әбден мүмкін. Өкпе туберкулезін уақтылы анықтау үшін қақырыққа бактериоскопиялық зерттеу жүргізіледі. Балалардың туберкулезді жұқтыруын уақтылы анықтау үшін Манту сынамасы салынады. Манту сынамасы бір жастан бастап, жылына 1 рет салынады. Нәтижесі 72 сағаттан кейін жарық жерде мөлдір сызғыштың көмегімен папуланы (түйінді) өлшеу арқылы белгілі болады. Папуланың тек көлденең өлшемі тіркеледі, ал қызарған аймағы есептелмейді.
3. Жеке бас гигиенасы ережесін сақтау – жуу құралдары мен ағын суды пайдаланып қолды, ыдысты жуу, бөлмеге ылғалды тазалық жүргізу және желдету.
4. Дұрыс тамақтана отырып (ет, сүт өнімдері, балық, дән тағамдары, көкөністер мен жидектерді асқа жеткілікті мөлшерде пайдалану), салауатты өмір салтын ұстану, тұрақты түрде денешынықтыру жаттығуын жасау, қалыпты демалыс, таза орта, темекі, алкоголь, есірткіден аулақ болу.
5. Жеке гигиеналық құралдар мен ыдыстарды пайдалану.
6. Ет пен сүтті міндетті түрде термиялық өңдеуден өткізу.
7. Қоршаған орта гигиенасы, мақсаты – анықталмаған және уақтылы ем қабылдамаған науқастардан ауруды жұқтыру қаупін төмендету:

1. үйді тұрақты түрде желдету;
2. айналаңдағыларға түкіру – жұқпалы аурудың тарауына ықпал ететін жағымсыз әдет екенін түсіндіру.
3. көпшілік жүргіншілердің қозғалысы басталмай тұрып, таңертеңгі уақытта көшелер мен аулаларды тазарту, бұл шаңнан мүмкін болатын Кох таяқшасын жұқтыру қаупін төмендетуге мүмкіндік береді.
4. тура күн сәулелері 5 минут ішінде туберкулез қоздырғыштарын өлтіреді; .
5.1% натрий гипохлориді қақырықты ерітіп, туберкулез таяқшасын тез жояды;.
6.Кох таяқшасы 60Стемпературада 20 минуттан кейін және70С температурада 5 минуттан кейін өледі;.
7. науқас пайдаланған қағаз беторамалдарды міндетті түрде өртеу керек;.
8. көрпелер мен жүннен жасалған заттарды желге қағу және күнге жаю залалсыздандырудың ең қарапайым әрі жақсы әдісі болып табылады. Сондай-ақ, туберкулез бактериялары жоғары температураға сезімтал келеді;.
9. сонымен қатар, Кох таяқшасына хлор белсенді әсер етеді, сондықтан хлорамин ерітіндісін, хлорлы әкті зарарсыздандыру үшін жиі қолданады.

ӨЗІҢІЗДІ КҮТІҢІЗ!!!

Жатыр мойны обыры – бұл әйелдер арасында ең кең тараған обыр түрлерінің ішінде әлемде екінші орын алатын жатыр мойнының қатерлі ісігі: жыл сайын 530 мыңға жуық аурудың жаңа оқиғалары тіркеледі және жатыр мойны обырының салдарынан 270 мың әйел қайтыс болады. Жатыр мойны обырының пайда болу себебі адам папилломасы вирусы (АПВ) деп аталатын вирус болып табылады. Зақымдану жыныстық қатынас кезінде, туытта – ұрықтың босану жолдары арқылы жүруі кезінде жұғады.

Папиллома вирусына қарсы екпе осы қатерлі аурудың аладын алуға айтарлықтай серпін болды. АПВ вакцинасы вирустық генетикалық материал емес және олар екпе кезінде АПВ жұқтырмайды. АПВ – жатыр мойны обырының алдын алу үшін жүргізіледі, яғи оны вируспен зақымданбай тұрып қолдану керек. Сондықтан Қазақстанда екпе егу бағдарламасы 11 – 18 жастағы қыздардан басталып отыр. Вакцинаны жасөспірім қыздарға қолданудың өзіндік себебі бар, себебі екпе алғашқы жыныстық қатынасқа дейін жасалса, қатерлі ісікті болдырмауға кепілдік береді. Бұл дегеніңіз, екпе егілген қыздар, кейін жыныстық қатынасқа түскенде АПВ айтарлықтай қорғалған болып саналады.

Вакцина қауіпсіз әрі жатыр мойны обырының дамуына жол бермейді. Вакцина жіңішке ине арқылы иықтың бұлшық етіне салынады. Толыққанды қорғанысты қамтамасыз еу үшін 6 ай бойы екпенің 3 мөлшерін салып отыру керек. Екпе егу курсының 8 – 12 ай ішінде аяқталуы өте маңызды.

Қазіргі уақытта 110 елде қыздарға екпе жасалады. Жағымсыз әсерін жеңіл деп айтуға болады – әдетте ол тез басылатын екпе егілген орынның ауырсынуы немесе шаншуы. Сирек жағдайларда екпеден кейін аллергиялық реакцияның болуы мүмкін (бөртпе, қышу, дененің қызаруы). Бұл тез өте шығатын жағдай. Осы себептен бұдан әрі қарай жасалатын екпе кезеңдерінен бас тартудың орны жоқ.

«№ 21 ҚЕ» ШЖҚ МКК 1-қабаттағы № 12 кабинетте сағатат 8-00 –ден 17-00-ге дейін қыздарға және 11-16 жастағы бойжеткендерге екпе егу жұмыстары жүргізілуде. Толық ақпараттар алу үшін телімдік дәрігерге жолығуға болады.

Обыр – бұл бақылаусыз сипатта көбейіп, саны жағынан ұлғая отырып, үлкен кеңістіктен орын алатын ісік ауруы.

Обырды медициналық ғылым – онкология зерттейді, обырды туғызатын ауруларды онкологиялық аурулар деп атайды.

Ісіктер қатерлі және қатерсіз болып екіге бөлінеді.
1. Қатерсіз ісік, әдетте, баяу өседі және басқа ағзаларға тарамайды.
2. Қатерлі ісік тез өседі әрі көрші тіндер мен ағзаларға тез тарап, оларды зақымдайды.
3. Сонымен қатар, дененің әртүрлі бөлігінде лифа немесе қан тамырлары арқылы да таралып, жаңа обыр жасушалары (метастаза) пайда болады.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша онкологиялық аурулардың әрбір үшіншісінің алдын алуға болады.

Онкологиялық және басқа да аурулардың алдын алуға болатын әмбебап медициналық нұсқаулар бар:

  • шылым шегуді немесе темекі жеуді доғару;
  • құрамында майы төмен өсімдік өнімдері негізіндегі әртүрлі және сау тағамдарды пайдалану;
  • тұрақты түрде спортпен шұғылдану және өзінің оптималды дене салмағын сақтау;
  • тұрақты түрде медициналық профилактикалық тексерулерден өтіп тұру.

4 ақпанда әлемнің көптеген елдері Дүниежүзілік обырға қарсы күрес күні атап өтеді. Оның мақсаты халықтың осы ауру және оның алдын алу шаралары туралы хабарын арттыру болып табылады. Осыған орай, №21қалалық емханада 2015 жылдың 27 қаңтары мен 7 ақпаны аралығында Дүниежүзілік обырға қарсы күрес күніне орай онкүндік өтеді. Онкүндік аясында емханаға келушілер тексерілу үшін өзінің телімі бойынша дәрігерге қарала алады. Сонымен қатар, I қабаттағы 8 кабинетте онколог дәрігер қабылдау жүргізеді. Қабылдау уақыты: сәрсенбі сайын сағат 8-30 бастап 11-00 дейін.

Бұл шаралар салауатты өмір салты ұғымына кіреді, шын мәнінде, олар онкологиялық аурулардың дамуының алдын алуға ықпал етеді!